Goed presteren en toch bijna omvallen: hoe kan dat samengaan?

Op de werkvloer wordt functioneren meestal afgemeten aan resultaten: is de taak af, klopt het verslag, was de deadline gehaald. Voor veel autistische volwassenen zegt dat weinig over wat het hen heeft gekost om daar te komen. Je kan uitstekend presteren en tegelijk voortdurend op het randje van uitputting balanceren.

Een herkenbaar moment

Iemand vertelde dat ze elke ochtend voor het vergaderen al een script in haar hoofd had: wanneer ze zou knikken, welke vraag ze zou stellen, hoe ze oogcontact zou verdelen. Niemand in die vergadering merkte daar iets van. Wat zij ervoer als een fysieke krachttoer, zag er voor collega's uit als "gewoon meedoen".

Waarom de werkvloer extra kost

Kantoren en werkvloeren zijn zelden ontworpen met een divers zenuwstelsel in gedachten: open kantoortuinen, wisselende collega's, ongeschreven sociale regels, laatste-moment-wijzigingen in de planning, verwachtingen die nooit hardop worden uitgesproken maar wel worden afgerekend. Elk van die elementen vraagt extra verwerking bovenop het eigenlijke werk.

Daarbovenop komt vaak maskeren: net iets harder lachen om erbij te horen, prikkels wegdrukken tot na werktijd, twijfels voor jezelf houden om niet "moeilijk" over te komen. Dat kost energie die nergens op de functieomschrijving staat, maar wel elke dag wordt opgebracht.

Niet "ik kan het niet aan", maar "deze omgeving vraagt extra van mij"

Wanneer werk telkens tot uitputting leidt, is de eerste conclusie vaak: dit werk is te veel voor mij, of erger, ik ben niet geschikt voor werk. Vaak klopt geen van beide. Het is niet het werk zelf dat het probleem is, maar de mismatch tussen hoe de omgeving is ingericht en wat jouw systeem nodig heeft om daarin goed te functioneren.

Onderzoek naar werkervaringen van autistische volwassenen bevestigt dit patroon: amper 22% heeft betaald werk (tegenover 52% bij mensen met een beperking algemeen), met openheid over de diagnose, werkaanpassingen en stigma als belangrijkste drempels.¹ Een scoping review van 44 studies bevestigt dat zowel individuele als omgevingsfactoren de toegang tot en het behoud van werk beïnvloeden.² Een andere scoping review ordent bruikbare werkplekaanpassingen rond onder meer de fysieke omgeving, technologie, ondersteuning en beleid.³ Rond openheid over de diagnose op het werk beschrijft onderzoek een duidelijke afweging: het kan toegang geven tot begrip en aanpassingen, maar brengt ook een risico op stigma en discriminatie met zich mee.⁴

Wat helpt

• Onderscheid maken tussen wat het werk zelf kost en wat de omgeving eromheen kost.
• Concrete, haalbare aanpassingen bespreken, zoals rustmomenten of duidelijkere afspraken, in plaats van jezelf almaar bij te sturen.
• Begeleiding op de werkvloer zelf, zodat oplossingen aansluiten bij de plek waar het probleem zich voordoet.
• Op eigen tempo bepalen of, wanneer en hoe je de diagnose bespreekbaar maakt op het werk, met de voor- en nadelen goed afgewogen.

Blijven volhouden op het werk draait zelden om harder je best doen. Het draait om beter zien wat het je kost, en de omgeving daar zo veel mogelijk op afstemmen, in plaats van steeds jezelf.