Stimmen: wat het is en waarom het helpt

"Stimmen" is een verkorting van self-stimulatory behavior: herhalende bewegingen, geluiden of handelingen. Iedereen stimt in zekere mate — denk aan wippen met een been of aan een pen klikken — maar bij autisme komt het vaker voor, intenser, en vervult het vaak een duidelijkere functie.

Waarom stimmen helpt

Stimmen helpt om prikkels te reguleren: het kan overprikkeling helpen afvoeren, maar ook net extra prikkeling geven wanneer er te weinig binnenkomt. Het helpt ook om emoties te verwerken — blijdschap, stress, frustratie — en om te focussen wanneer er veel tegelijk gebeurt. Voor veel mensen is het simpelweg een manier om zich prettiger, rustiger of meer zichzelf te voelen.

Interviews en focusgroepen met 32 autistische volwassenen brachten stimmen naar voren als een zelfregulerend mechanisme dat helpt om sterke emoties of gedachten te kalmeren of te uiten.¹ Onderzoek naar herhalend gedrag bij autistische en niet-autistische volwassenen vond dat het samenhangt met een hoger gevoel van zelfeffectiviteit — en dat het niet kunnen stimmen net samenhing met een lager gevoel van zelfeffectiviteit.²

Waarom onderdrukken een kost heeft

Stimmen wordt in de omgeving niet altijd begrepen, en dus vaak onderdrukt: op school, op het werk, in gezelschap. Dat onderdrukken is een vorm van maskeren, en net als bij ander maskeren vraagt het voortdurende, vermoeiende zelfcontrole — met als gevolg dat de functie die stimmen eigenlijk had (kalmeren, reguleren, verwerken) wegvalt net op het moment dat ze nodig is.

Onderzoek naar maskeren bij autistische volwassenen beschrijft het onderdrukken van stimmen als een aspect dat specifiek samenhangt met het autistisch neurotype, en wijst op de link tussen maskeren en verhoogde angst, uitputting en burn-out.³

Wanneer stimmen wél aandacht vraagt

Niet elke vorm van stimmen is even onschuldig. Wanneer stimgedrag zichzelf verwondt (bijvoorbeeld hard op iets slaan of krabben tot bloedens toe), sterk interfereert met dagelijks functioneren, of duidelijk gekoppeld is aan iets waar hulp bij nodig is, is het zinvol om dat te bespreken met een arts, psycholoog of orthopedagoog. Het doel is dan niet om het stimmen an sich te stoppen, maar om te begrijpen wat de onderliggende nood is en daar een veiliger antwoord op te zoeken.

Wat helpt

• Stimmen niet als iets zien dat "moet stoppen", maar als een strategie die al werkt.
• Ruimte zoeken — thuis, op het werk, op school — waar stimmen kan zonder dat het steeds moet worden verklaard.
• Bij zelfverwondend stimmen: samen op zoek naar een veiliger alternatief dat dezelfde functie vervult, in plaats van het gedrag zomaar te willen wegnemen.

De vraag is zelden "hoe krijg ik dit weg", maar eerder "wat heeft dit gedrag mij te vertellen, en hoe zorg ik dat ik het kan blijven doen op een manier die voor mij en mijn omgeving werkbaar is."

Meer over ontspanning in het algemeen: veelgebruikte ontspanningstechnieken op een rij.