Waarom 'wat voel je nu?' soms de moeilijkste vraag is

Alexithymie betekent letterlijk "geen woorden voor gevoelens". Het is geen diagnose op zich, maar een persoonlijkheidskenmerk dat bij een aanzienlijk deel van autistische volwassenen sterker aanwezig is dan bij de algemene bevolking. Het gaat niet om het ontbreken van emoties, maar om een moeilijkere toegang tot wat er precies gevoeld wordt.

Voelen zonder het te kunnen plaatsen

Iemand met alexithymie merkt vaak wel dat er iets speelt: een onrustig gevoel in de buik, een opgejaagd lichaam, plotse vermoeidheid. Wat ontbreekt, is de volgende stap: dat lichamelijke signaal vertalen naar "ik ben boos", "ik ben verdrietig" of "ik ben overprikkeld". Die vertaalslag, die voor de meeste mensen bijna automatisch verloopt, kost hier bewuste moeite, of lukt soms helemaal niet op het moment zelf.

Niet hetzelfde als emotieregulatie

Alexithymie wordt vaak verward met moeite hebben om emoties te reguleren, maar het zit er net vóór: je kan moeilijk bijsturen wat je niet duidelijk herkent. Twee mensen kunnen exact dezelfde emotie ervaren; wie die emotie kan benoemen, heeft een aanknopingspunt om ermee om te gaan. Wie dat niet kan, blijft vaak zitten met een vage, drukkende spanning zonder handvat.

Niet kil, niet ongeïnteresseerd

Omdat gevoelens moeilijker onder woorden te brengen zijn, wordt alexithymie soms verward met gebrek aan empathie of desinteresse. Dat is een misverstand. Het gaat niet om onverschilligheid tegenover jezelf of anderen, maar om een emotioneel signaal dat vertraagd of vervormd binnenkomt. Iemand kan diep begaan zijn met een situatie en toch niet meteen kunnen zeggen wat dat met hem of haar doet.

Onderzoek bij autistische volwassenen vindt dat 47,3% van de vrouwen en 21,0% van de mannen klinisch significante alexithymie vertoont, tegenover een veel lager percentage bij niet-autistische volwassenen.¹ Een dagboekonderzoek bij autistische volwassenen bevestigt dat moeite met emotiecontrole en alexithymie samen voorkomen en bijdragen aan meer impulsief en moeilijk gedrag in het dagelijks leven.²

Wat helpt

• Lichaamssignalen als vertrekpunt nemen, in plaats van meteen te zoeken naar het juiste emotiewoord.
• Een vast, herkenbaar vocabulaire van gevoelswoorden opbouwen, stap voor stap.
• Achteraf, in alle rust, terugblikken op wat een situatie mogelijk heeft opgeroepen.

Alexithymie gaat niet vanzelf over, maar de vertaalslag tussen lichaam en woord kan wel trainbaar worden. Niet door harder te zoeken naar het juiste gevoel, maar door geduldig te leren welke lichamelijke signalen bij jou met welke situaties samenhangen.